x

Peter KROPOTKIN
(Moskou, 21 december 1842 - Moskou, 8 februari 1921)
(Levasjov Alexis)

Kropotkin behoort tot de drie bekendste voorvechters van het anarchisme. Terwijl Proudhon aan de basis lag van het mutualisme en Bakoenin een voorstander was van het collectivisme, ging Kropotkin de geschiedenis in als theoreticus van het communisme.
Als zoon van een directe afstammeling van Rurik, de grondlegger van de Russische dynastie in 862, genoot Kropotkin het voorrecht om in augustus 1857 toe te treden tot het elitaire pagekorps van tsaar Alexander II te Sint-Petersburg. Maar toen hij in 1862 afstudeerde, wees hij een militaire carrière af en tekende in bij een kozakkenregiment ver weg in Zuidoost Siberië. Hier maakte een meer 'verlichte' gouverneur-generaal de dienst uit, wat het voor Kropotkin minder zwaar maakte om het feodale regime van de tsaar te dienen. Anderzijds wekte het onbekende Oost-Siberië in hem wetenschappelijke interesses op geografisch, geologisch en antropologisch vlak. Kropotkin werd de aide-de-camp van het hoofd van de generale staf, generaal Kukel, die bevriend was geweest met Bakoenin tijdens diens verbanning. Kukel bracht hem in contact met de werken van Alexander Herzen. Kropotkin zou met het anarchisme pas echt voeling krijgen via de verbannen dichter Mikhailov, die hem de werken van Proudhon liet lezen. Hierdoor verloor hij volledig het geloof in de staatsadministratie en -discipline. Kropotkin wierp zich dan maar op het onderzoek van het Russisch gevangeniswezen in Siberië en wijdde zich aan de studie van de geografie. In die zin ondernam hij onder meer vier grote expedities naar Mantsjoerije en een naar meer noordelijke delen van het land, waar de studie van de fauna hem tot inzichten bracht die later van enorme invloed zouden zijn op zijn onderbouwing van het anarcho-communisme en de theorie van de wederzijdse hulp. Na de Poolse opstand in 1863 werden vele Poolse gevangenen naar Siberië gevoerd om er dwangarbeid in de zoutmijnen te verrichten. De levensvoorwaarden waren er zo onmenselijk dat dit leidde tot een gevangenenopstand, die in bloed werd gesmoord. Kropotkin vond de repressie zo walgelijk dat hij besloot het leger te verlaten. Eind 1866 schreef hij zich in aan de universiteit van Sint-Petersburg waar hij wiskunde, natuurkunde en geografie studeerde en verder zich verdiepte in geografisch en geologisch onderzoekswerk. In dat kader maakte hij onder andere een studiereis naar Finland.

Peter Kropotkin

In die jaren kwam Kropotkin onder invloed van de Russische nihilisten. Hun rechtvaardigheidsgevoel en geloof in vrijheid en wetenschap troffen hem diep. Maar hij had met hen niet hun pessimisme gemeen. Kropotkin las Tsjernisjevski en in het begin van de jaren zeventig ging hij mee in de 'ga naar het volk beweging' van de Narodniki. De armoede en onmondigheid van de Russische boer beroerde hem zeer en hij besloot een reis naar West-Europa te maken om er de veel besproken Internationale van nabij te bestuderen. In februari 1872 reisde hij langs Wirballen en Berlijn naar Zwitserland. In Genève belandde hij in de hevige discussies tussen centralisten en federalisten, die aan het schisma van Den Haag vooraf gingen. De antipoden ware enerzijds Utin, de leider van de marxistische aanhang, en anderzijds Zoekovsky en Elisée Reclus, die op de anarchistische standpunten stonden. Uiteindelijk kwam Kropotkin in de Jura terecht. Hier ontmoette hij federalistische handarbeiders en onder andere ook Guillaume en Schwitzguébel. Hun ideeën en manier van samenwerken lieten een diepe indruk op hem na. Kropotkin bracht ook nog een kort bezoek aan de Belgische Internationale in Brussel en Verviers. Terloops, van de arbeiders van Verviers zei hij dat zij "een van de sympathiekste volkeren waren die hij ooit ontmoet had". Op 3 mei 1872 vertrok hij terug naar Rusland. Het bezoek aan Europa had hem een referentiekader bezorgd waarin hij al zijn ideeën en ervaringen kon thuisbrengen. Kropotkin werd er anarchist. In Rusland sloot hij aan bij een exponent van de narodniki-beweging, met name de Tsjaikovskykring in Sint-Petersburg. De groep hield zich bezig met socialistische propaganda en educatieve acties naar het volk. Het merendeel van de leden waren aanhangers van Lavrov, terwijl Kropotkin op de stellingen van Bakoenin stond. Maar hij maakte daar geen punt van. Hij vond het trouwens evenmin zinvol de discussies die in de Internationale gevoerd werden in Rusland te introduceren. In 1874 werd hij voor zijn 'revolutionaire' activiteiten gearresteerd en voor twee jaar opgesloten in de beruchte St. Peter en St. Paul gevangenis in Sint-Petersburg. Maar onder druk van vrienden uit het academische milieu werd hem toegestaan theoretisch onderzoekswerk te verrichten omtrent de invloeden van het ijstijdperk op de geologie van Europa. In het tweede jaar van zijn gevangenschap werd Kropotkin ziek en naar een andere gevangenis overgeplaatst. Uiteindelijk kwam hij in het militair hospitaal van Sint-Petersburg terecht. Op 30 juni 1876 wist hij met de hulp van onder andere Stepniak en mevrouw Lavrov op spectaculaire wijze te ontsnappen en hij vluchtte onder de valse naam Alexis Levasjov over Finland en Zweden naar Engeland. Hier ontmoette hij Paul Robin en Lavrov. Hij correspondeerde met Guillaume en leefde van wat zijn artikels in The Times en in het wetenschappelijke blad Nature opbrachten. Begin december 1876 vertrok hij naar de Jura waar hij Guillaume, Brousse, Cafiero en Malatesta aantrof. Dan was hij terug een korte tijd in Londen om op 23 januari 1877 af te reizen naar Verviers waar hij tot 4 februari verbleef. Vervolgens zat hij in Genève waar hij Dmitri Klemens en Stepniak, zijn vroegere medestanders in de Tsjaikovskykring, en Zoekovsky ontmoette. In Vevey zag hij Elisée Reclus. In La-Chaux-de-Fonds Spichinger en Pindy en in Sint Imier werd hij door Schwitzguébel ontvangen.
Kropotkins reputatie was hem vooruit gelopen en hij werd daarom snel in de Jurafederatie aanvaard. Hij werkte mee aan de invloedrijke Bulletin en volgde menig congres van nabij. Hij leverde artikels aan Brousse die vanuit Zwitserland propaganda trachtte te voeren in Duitsland en Frankrijk en daarvoor de bladen Arbeiterzeitung en L'Avant Garde had opgericht. En in 1877 schreef Kropotkin mee aan de statuten van een Duitstalige anarchistische partij. In september was hij aanwezig op de internationale congressen van Verviers en Gent. De Belgische politie typeerde hem als volgt : "Taille moyenne, cheveux et barbe châtain foncé, vêtu d'un pardessus gris et coiffé d'un chapeau en feutre mou (?) gris, avec un cordon à deux glands." Kropotkin ontvluchtte vroegtijdig het congres en via Londen kwam hij in Parijs terecht, waar hij samen met onder andere Andrea Costa en Jules Guesde een tijdlang de beweging trachtte uit te bouwen. Maar de politie arresteerde in april 1878 Costa en enkele andere militanten en Kropotkin vluchtte naar Genève. Dan bezocht hij de Spaanse federatie. Eens terug in Genève zou hij zich daar voor een langere periode vestigen en hij trouwde met de jonge Russische migrante Sofie Anaviev van wie hij heel zijn leven een bijzondere steun zou mogen ervaren. Hij bleef intens meewerken aan L'Avant Garde en toen het blad verboden werd, richtte hij met de hulp van Dumartheray en Herzig Le Révolté op. Het eerste nummer verscheen op 22 februari 1879. Kropotkin ontpopte zich in die dagen als een echte propagandist. Naast zijn journalistiek werk ging hij in dorpen en steden langs het meer van Genève speeches houden met de bedoeling plaatselijke groepen op te richten.
Korte tijd nadat hij op het internationaal congres van 14 juli 1881 te Londen was geweest, werd hij door de Zwitserse overheid geëxpulseerd. Hij had naar aanleiding van de dodelijke aanslag op Alexander II van Rusland hevig geprotesteerd tegen de brutale vervolgingen en terechtstellingen die nadien plaats hadden gevonden, en, zonder zich over de aanslag zelf uit te spreken, publiek partij gekozen voor de revolutionaire beweging in Rusland. Peter Kropotkin en Sofie Anaviev weken uit naar Thonon, aan de Franse oever van het meer van Genève, en in november vertrokken zij naar Londen waar zij bij de Russische terrorist Leo Hartmann introkken en verder Tsjaikovski en Lavrov ontmoetten. Kropotkin was blijven schrijven voor The Times en Nature en hij verdiende verder de kost met wetenschappelijke artikels in de Encyclopedia Britannica. Vanaf januari 1882 schreef hij een reeks over het Russisch gevangenissysteem in The Nineteenth Century. Hij kon in Londen echter niet aarden. Met heimwee blikte hij samen met zijn vrouw terug op de boeiende tijd aan het meer van Genève. Zij besloten eind oktober Engeland te verlaten en vestigden zich terug aan het meer, deze keer aan de Franse kant, in het gekende Thonon. Hier werd hij het slachtoffer van de hetze en repressie die volgde op de gewelddadige gebeurtenissen in Monceau-les-Mines. Op 21 december werd hij gearresteerd en op 19 januari 1883 veroordeeld tot vijf jaar gevangenisstraf. Drie jaar later, op 15 juni 1886, zou hij onder druk van de publieke opinie vervroegd vrij gelaten worden.

x

Kropotkin keerde terug naar Londen en zou in zijn later leven het anarchisme 'wetenschappelijk' trachten te funderen met zijn fameuze theorie van de wederkerige hulp. Op het einde van de jaren zeventig en het begin van de jaren tachtig waren alle ingrediënten van deze theorie reeds in zijn denken aanwezig, maar zij moesten nog duidelijk geformuleerd worden. Kropotkin was in die dagen anti-autoritair en federalist, revolutionair en pro 'alle' vormen van propaganda, collectivistisch en tenderend naar het anarcho-communisme. Zijn artikels in L'Avant Garde, in de Bulletin de la Fédération Jurasienne en later in Le Révolté getuigen daar overvloedig van.
Kropotkin was een van de felste tegenstanders van het Parijse anarchistenblad La Révolution Sociale dat in 1880-1881 door de uitgeweken Belg Egide Spilleux werd uitgegeven. Hij schreef in zijn memoires dat Spilleux hem en Elisée Reclus in een brief had gevraagd om mee te werken aan het blad. Kropotkin vond de brief te vleierigen Reclus meende de naam Spilleux ooit in ongunstig verband gehoord te hebben. Omdat beide bekende anarchisten een infiltratie van de orleanisten vreesden, weigerden zij hun medewerking en in een schriftelijk antwoord informeerde Kropotkin naar de herkomst van de fondsen waarmee La Révolution Sociale werd gefinancierd. De brief van Kropotkin werd te Parijs in het bijzijn van Spilleux voorgelezen waarop die zich erg kwaad maakte. Volgens Spilleux waren de gelden afkomstig van een verre tante uit Londen. Dat verhaal bleek volgens de Parijse anarchist Gauthier, die ter plaatse polshoogte was gaan nemen, te kloppen. De verdachtmakerijen van Kropotkin vielen in Parijs dan ook niet in goede aarde en men vroeg hem om uitleg. Kropotkin had in feite geen been om op te staan maar hij week geen millimeter van zijn standpunt en bleef hameren op de duistere herkomst van het geld van Spilleux. Op zijn aanraden ging Malatesta, samen met een Italiaanse vriend, de vrouw te Londen nogmaals opzoeken. Zij maakte op Malatesta geen overtuigende indruk en toevallig merkte zijn vriend dat het meubilair de dag voordien bij zijn buurman, die een handel in tweedehandsmeubelen had, was gehuurd. De etiketten zaten er nog op ! Op zich zei dat niet veel, maar het sterkte Kropotkin in zijn twijfels ten aanzien van Spilleux. Achteraf bleek Spilleux een politie-infiltrant te zijn en in 1898-1899 haalde Kropotkin in zijn memoires fel naar hem uit. Kropotkin zei bijvoorbeeld dat het blad van Spilleux, La Révolution Sociale, ongehoord gewelddadig was. Maar waren dat niet alle anarchistische bladen van die tijd ? Wij kunnen ons niet van de indruk ontdoen dat Kropotkin andere motieven had om twintig jaar na de feiten het blad zo sterk op de korrel te nemen. Eind negentiende eeuw associeerden prominente anarchisten zoals hij, in hun intellectuele afrekening met de 'propaganda door de daad', wat graag het anarchisme van de daad met politie-infiltraties, om zodoende de anarchistische beweging en haar ideeëngoed deels vrij te pleiten van gewelddadige devianties. Tot zover de betrokkenheid van Kropotkin bij La Révolution Sociale.  Al rest er nog één detail. De Belgische evolutionist Louis Bertrand - die de anarchisten nooit een warm hart had toegedragen - vermeldde in zijn Histoire al of niet bewust maar zeker ten onrechte dat Kropotkin meegewerkt zou hebben aan La Révolution Sociale. Historica Denise De Weerdt zal in haar doctoraat deze uitschuiver overnemen.

x

 

Peter Kropotkin
Standbeeld van Peter Kropotkin nabij het Kropotkin-Museum in Dmitrow (Moskou).

 

Peter KropotkinvBegrafenis van KropotkinvBegrafenis van Peter Kropotkin
wwwwwwwwwww Kropotkin op zijn sterfbed wwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwww Emma Goldman en Alexander Berkman op de begrafenis van Kropotkin.


BIBLIOGRAFIE :
P. KROPOTKIN, Memoires.…
P. KROPOTKIN,
A propos de la question d'Orient. - Bulletin de la Fèdèration Jurassienne de l'Association Internationale des Travailleurs, 24 september 1876.
P. KROPOTKIN, Nouvelles de l'extérieur: Russie. - Bulletin..., 15 april , 6 & 13 mei, 10 juni, 2 september, 2 & 23 december 1877.
P. KROPOTKIN, Les Trades Unions. - Bulletin..., 27 mei, 17 & 24 juni, 17 juli 1877.
P. KTOPOTKIN, Affaires d'Amérique. - Bulletin..., 5 augustus 1877.
P. KROPOTKIN, Bulletin international. - L'Avant-Garde, 1877.
P. KROPOTKIN,
Le Vorwärts et le peuple russse. - Bulletin, 12 augustus 1877.
P. KROPOTKIN, Idée anarchiste au point de vue de sa réalisation pratique. - Le Révolté, 1 november 1879.
P. KROPOTKIN, Le Procès de Solovieff, Genève, 1879.
P. KROPOTKIN, La Situation. - Le Révolté, 3 maart 1879.
P. KROPOTKIN,
La Décomposition des Etats. - Le Révolté, 5 april 1879.
P. KROPOTKIN, La Commune de Paris. - Le Révolté, 20 maart 1880.

P. KROPOTKIN, L'Année 1879. - Le Révolté, 10 januari 1880.
P. KROPOTKIN, La Prochaine Revolution. - Le Révolté, 7 februari 1880.
P. KROPOTKIN, Le Gouvernement représentatif. - Le Révolté, 6 maart 1880.
P. KROPOTKIN, La Commune de Paris. - Le Révolté, 20 maart 1880.
P. KROPOTKIN, Les Pendaisons en Russie. - Le Révolté, 27 maart 1880.
P. KROPOTKIN, La Commune. - Le Révolté, 3 april 1880.
P. KROPOTKIN, Aux Jeunes Gens. - Le Révolté, 25 juni, 10 juli, 7 & 21 augustus 1880.
P. KROPOTKIN,
La Question agraire. - Le Révolte, 18 september 1880.
P. KROPOTKIN, Les Élections. - Le Révolté, 25 december 1880.
P. KROPOTKIN, L'Année 1880. - Le Révolté, 8 januari 1881.
P. KROPOTKIN, Les Ennemis du peuple. - Le Révolté, 5 februari 1881.
P. KROPOTKIN, La Commune de Paris. - Le Révolté, 18 maart 1881.
P. KROPOTKIN, La Situation en Russie. - Le Révolté, 18 maart 1881.
P. KROPOTKIN, La Vérité sur les exécutions en Russie, Genève, 1881.
P. KROPOTKIN, L'Espirit de Révolté. - Le Révolté. 14 mei - 19 juli, 1881.
P. KROPOTKIN, Tous socialistes. - Le Révolté, 17 september 1881.
P. KROPOTKIN, La Ligue des Trades Unions. - Le Révolté, 1 oktober 1881.
P. KROPOTKIN, L'Ordre. - Le Révolté, 1 oktober 1881.
P. KROPOTKIN, Les Minorités révolutionnaires. - Le Révolté, 26 november 1881.
P. KROPOTKIN, L'Organisation ouvrière. - Le Révolté, 10 & 24 december 1881.
P. KROPOTKIN, L'Expropriation. - Le Révolté, 25 november - 23 december 1881. (Hiervan verscheen in 1886 een Engelse versie in brochurevorm.)
P. KROPOTKIN, La Guerre. - Le Révolté, ? 1882.
P. KROPOTKIN, Les Droits politiques. - Le Révolté, 18 februari 1882.
P. KROPOTKIN, Théorie et pratique. - Le Révolté, 4 maart 1882.
P. KROPOTKIN,
L'Anniversaire du 18 mars. - Le Révolté, 1 april 1882.
P. KROPOTKIN, La Loi de l'autorité. - Le Révolté, 19 & 26 mei, 2 & 9 augustus 1882.
P. KROPOTKIN, Le Gouvernement pendant la révolution. - Le Révolté, 9 & 16 september, 14 oktober 1882.
P. KROPOTKIN, Les Préludes de la révolution. - Le Révolté, 28 oktober 1882.
P. KROPOTKIN, La Situation en France. - Le Révolté, 9 december 1882.
P. KROPOTKIN,
L'Expropriation. - Le Révolté, 25 november, 23 december 1882.
P. KROPOTKIN, Paroles d'un Revoltee, Parijs ( Marpon et Flammarion), 1885.
P. KROPOTKIN, Paroles d'un Révolté. (ed. Elisée Reclus). Parijs (Flammarion), 1885; Montreal - New York (Black Rose Books), 1992.
P. KROPOTKIN, L'Expropriation. - Le Révolté, 14 februari 1886.
P. KROPOTKIN, L'Anarchie dans L'Evolution socialiste. - Le Révolté, 28 maart - 9 mei 1886.
P. KROPOTKIN, Comment on s'enrichit. - Le Révolté, 29 mei - 3 juli 1886.
P. KROPOTKIN, La Pratique de l'expropriation. - Le Révolté, 10 & 17 juli 1886.
P. KROPOTKIN, La Guerre sociale. - Le Révolté, 11 & 18 september 1886.
P. KROPOTKIN, Les Ateliers nationaux. - Le Révolté, 25 september - 1 oktober 1886.
P. KROPOTKIN, Le Salariat. - La Révolte, 26 augustus - 30 september 1888.
P. KROPOTKIN, Le centenaire de la révolution. - La Révolte, 30 juni - 21 september 1889.
P. KROPOTKIN, Ce que c'est qu'une gréve. - La Révolte, 7 september 1889.
P. KROPOTKIN, La morale anarchiste au point de vue de sa réalisation pratique. - Le Révolté, 1 maart - 16 april 1890.
P. KROPOTKIN, Le Mouvement ouvrier en Angleterre. - La Révolte, September 1890.
P. KROPOTKIN, Le Premier Mai 1891. - La Révolte, 18 oktober 1890.
P. KROPOTKIN, Le Premier Mai. - La Révolte, 1 november 1890.
P. KROPOTKIN, La Morale anarchiste, Parijs, 1891.
P. KROPOTKIN, Les Gréves anglaises. - La Révolte, 21 februari & 18 maart 1891.
P. KROPOTKIN, L'Entente. - La Révolte, 11 april 1891.
P. KROPOTKIN, Etude sur la Révolution. - Le Révolté, 10 juli - 7 november 1891.
P. KROPOTKIN, La Mort de la nouvelle Internationale. - La Révolte, 17 oktober 1891.
P. KROPOTKIN, La Conquête du Pain, Parijs, 1892.
P. KROPOTKIN, Affaire de Chambles. - La Révolte, 16 januari 1892.
P. KROPOTKIN, Le Terrorisme. - La Révolte, 23 april 1892.
P. KROPOTKIN, Explication. - La Révolte, 18 juni 1892.
P. KROPOTKIN, L'agriculture, Parijs (Au bureau de La Révolte), 1893.
P. KROPOTKIN, Les Principes dans la révolution. - La Révolte, 17 december 1893.
P. KROPOTKIN, Un Siècle d'attente, Parijs, 1893.
P. KROPOTKIN, Les Temps nouveaux, Parijs, 1894.
P. KROPOTKIN, L’anarchie dans l’évolution socialiste, Brussel (Bibliothèque des Temps nouveaux), n°2, 1895.

P. KROPOTKIN, L'anarchie : sa philosophie, son idéal : conference qui devait etre faite le 6 mars 1896 dans la salle du Tivoli-Vauxhall a Paris, Parijs, 1896.
P. KROPOTKIN, L’inévitable anarchie, Brussel, (Bibliothèque des Temps nouveaux), n°6, 1896.
P. KROPOTKIN, La Grande Grève des Docks. (met John Burns), Parijs (Bibliothèque des Temps nouveaux), 1897.
P. KROPOTKIN, L'Etat : son rôle historique. - Les Temps nouveaux, 19 december 1896 - 3 juli 1897.
P. KROPOTKIN, Césarisme. - Les Temps Nouveaux, 3 december - 21 januari 1899.
P. KROPOTKIN, Aux jeunes gens, Brussel (Bibliothèque des Temps nouveaux), 1899.
P. KROPOTKIN, Communisme et anarchie. - Les Temps nouveaux, supplément littéraire, nr. 23, 1900.
P. KROPOTKIN, L'Organisation de la vindicte appellée Justice, Parijs, 1901.
P. KROPOTKIN, Comment fut fondé Le Révolté. - Les Temps Nouveaux. 20-26 februari 1904.
P. KROPOTKIN, Wederkerig dienstbetoon. Een factor der evolutie. Voorafgegaan door : Strijd voor het bestaan en wederkerig dienstbetoon door dr Jc MAC LEOD, hoogleraar aan de Universiteit te Gent, Amsterdam, 1904.
P. KROPOTKIN, Idealen en werkelijkheid in de Russische literatuur, Gent-Amsterdam, 1907.
P. KROPOTKIN,
L’ordre, Hodimont, 1909.
P. KROPOTKIN, Insurrection et révolution. - Les Temps Nouveaux, 6 augustus 1910.
P. KROPOTKIN, L'Anarchie. - Les Temps Nouveaux, 21 januari - 29 april 1911.
P. KROPOTKIN,
La Croisade la science de M. Bergson. - Les Temps Nouveaux, 25 oktober 1913.
P. KROPOTKIN,
L'action anarchiste dans la révolution, Parijs, 1914.
P. KROPOTKIN,
La Nouvelle Internationale, Parijs, 1916.
P. KROPOTKIN, De anarchistische moraal, Amsterdam (IRIS), z.d., 81 p.

ARA, 320349 : Kropotkin;  StB.ID. 4.233 : Kropotkin.

J. GUILLAUME, L’Internationale..., dl. VI, p. 134;  L. BERTRAND, Histoire..., p. 340;
M. NETTLAU, Geschichte..., dl. II, p. 246-267, 283-297, 304-311, dl. III, p. 21-29;  M. NETTLAU, Geschichte..., dl. III, p. 67-69;  G. WOODCOCK & I. AVAKUMOVIC, The anarchist prince..., p. 7-199;  G. COLE, A History..., dl. II, p. 342-348;  D. GUERIN, Ni dieu ni maître..., dl. II, p. 94-97;  J. MAITRON, Dictionnaire..., dl. XIII, p. 151-152;  P. AVRICH, Kropotkins ethisch anarchisme..., p. 43-75;  F. BOENDERS, Pretenties en presumties..., p. 38-43;  Peter Kropotkin. - Anarchiefreeks..., p. 5;  D. DE WEERDT, Het ontstaan..., p. 144;  D. DE WEERDT, De Belgische..., p. 103;  F. JORIS, Pierre Fluche…, p. 366; F. JORIS, Verviers als revolutionair bolwerk..., p. 166.
M. MILLER, Kropotkin, Chicago, 1976, 312 p.

http://www.youtube.com/watch?v=9KDvxYiwd-8&feature=related

Terug naar : Biografiën
of
   Beginpagina