Emma GOLDMAN

(Kaunas (Litouwen), 27 juni 1869 - Toronto (Canada), 17 februari 1940)

Emma Goldman werd geboren en groeide op in een Joods-orthodoxe familie in de stad Kaunas. (In die tijd noemde de stad Kovno en zij was gelegen in Litouwen, dat toen deel uitmaakte van tsaristisch Rusland.) Zij had niet echt een goede relatie met haar gewelddadige vader, Abraham Goldman, die onder meer lijfstraffen toepaste in de opvoeding van de kinderen. Speciaal voor Emma, die de opstandigste was, hanteerde hij de zweep. Haar moeder, Taube, was voorheen op vijftienjarige leeftijd getrouwd geweest met een andere man waarmee ze twee dochters had, Helena (°1860) en Lena (°1862), maar haar grote liefde was gestorven aan tuberculose. En ze was dan op aanraden van familie hertrouwd met Abraham Goldman. Haar nieuwe man wilde absoluut zonen maar in 1869 werd tot zijn teleurstelling weer een dochter geboren, namelijk Emma. (Later werden ook drie zonen, Louis, Herman en Moishe geboren maar Louis stierf reeds op de leeftijd van zes jaar.)
Het huwelijksleven van de ouders van Emma Goldman kenmerkte zich in ieder geval niet door rozengeur en maneschijn. En dat straalde natuurlijk af naar het hele gezin. De kinderen werden veelal aan hun lot overgelaten en Emma zocht dan wat geborgenheid bij haar oudste zus Helena.
Nog voor ze zeven jaar oud was, was ze getuige van de geseling van een boer en deze traumatiserende ervaring, samen met de straffen van haar gewelddadige vader, zorgde voor een levenslange afkeer voor autoritair geweld.
Toen ze zeven jaar was verhuisde de familie Goldman naar de Pruisische stad Königsberg. Emma ging er naar de lagere school en vervolgens als tiener naar de Realschule. Weer kwam ze in contact met autoritair wangedrag, deze keer van leerkrachten. De enige uitzondering was haar sympathieke leraar Duits die haar boeken leende en haar zelfs meenam naar de opera.
Maar toen haar familie terug naar Rusland verhuisde (Sint-Petersburg) was het ineens afgelopen met haar schoolcarrière. Haar vader kende er weinig succes in het uitbaten van winkels en de familie Goldman belandde in de armoede. Daarom moesten ook de kinderen mee werken gaan, Emma ondermeer in een corsettenwinkel. Rond haar vijftiende wilde haar vader een huwelijk voor haar regelen, maar zij ging daar niet op in omdat ze enkel wou 'trouwen uit liefde'. Rond die tijd zou ze trouwens gebruskeerd worden door een man die haar met geweld nam, al is het niet duidelijk of het effektief tot verkrachting kwam. Maar het was voor haar in ieder geval een schokkerende vaststelling dat de relaties tussen mannen en vrouwen zo brutaal en pijnlijk konden zijn. En het zou haar contacten met mannen voor altijd beïnvloeden.
Emma richtte zich in die dagen als autodidact op de studie van de toenmalige politieke toestand in het land. Zo legde ze zich toe op de aanslag op tsaar Alexander II (1 maart 1881) en kwam ze in contact met het nihilisme. Vooral het boek van Nikolay Chernyshevsky (What Shall we Do?), een handboek voor radikalisme, beïnvloedde haar sterk en zou haar leven lang een inspiratiebron blijven.

Emma GOLDMAN

Eind 1885 vertrokken Helena en Emma Goldman tegen de zin van hun vader naar New-York, waar hun zus Lena, die inmiddels getrouwd was, met haar man verbleef. Ze arriveerden 29 december en trokken te Rochester bij hun zus in. (Een jaar later zouden hun ouders en broers volgen op de vlucht voor het toenemende anti-semitisme in Sint-Petersburg.) Emma ging er werken als naaister en leerde er werkmakker Jacob Kershner kennen met wie ze in februari 1887 in het huwelijk trad. Maar het huwelijk duurde niet lang. Haar man bleek impotent en jaloers van aard en na nog geen jaar liep het uit op een scheiding. Later zouden ze het nog eens opnieuw proberen maar toen liep het zelfs al na drie maanden spaak. Haar ouders zagen het allemaal niet graag gebeuren, maar Emma zou zelfs haar familie verlaten. Ze verhuisde naar New-York city.
Na de Haymarket affair van 1886 was Emma Goldman politiek geëngageerd geraakt in de anti-autoritaire politieke filosofie van het anarchisme. De eerste dag in de stad ontmoette ze twee boegbeelden van dit anarchisme, namelijk Alexander Berkman en Johann Most, de uitgever van het blad Die Freiheit en gekend voorstander van de propaganda door de daad. Goldman was onder de indruk van de ideeën van Most en hij van zijn kant nam haar graag onder zijn vleugels. Hij gaf haar een training in het geven van publieke toespraken en spoedig was zij een bekende anarchistische 'volgelinge'. Goldman stond echter op haar autonomie en dat leidde tot een breuk met haar leermeester.

Emma Goldman

Emma Goldman raakte nu meer bevriend met Alexander Berkman, die ze Sasha noemde, en ze werden geliefden. Samen verhuisden ze naar het rurale Woodstock in Illinois. En ook al waren er tussen beiden geregeld strubbelingen, de relatie zou toch decennia duren : 'evenwaardig verenigd door hun anarchistische principes'. Een van de eerste politieke gebeurtenissen die hun samenbracht was de zogenaamde Homestead Strike, in juni 1892. De bedrijfsleider Henri Frick zette door Pinckerton-agenten beschermde stakingsbrekers in. Daarop braken gevechten uit tussen de stakers en de agenten waarbij negen arbeiders en zeven agenten de dood vonden. Berkman en Goldberg besloten hierop een aanslag te plegen op de bedrijfsleider en zodoende hoopten zij de arbeiders aan te zetten tot verder revolte tegen het kapitalistisch systeem. Terwijl Berkman in Pittsburg deftige klederen en een revolver ging kopen prostitueerde Goldman zich om de zaak te financieren. Terug in Homestead drong Berkman het bedrijf binnen, vuurde drie kogels af op Frick en verwondde hem in de benen. Berkman werd echter door aanwezige arbeiders overmeesterd en de politie sloot hem op. Later werd hij voor zijn aanslag tot tweeëntwintig jaar gevangenisstraf veroordeeld. Goldman kon niet begrijpen dat de arbeiders en zelfs haar vroegere mentor Most zich van hun afkeerden. Waarop zij Most zelfs met een paardenzweep te lijf ging. Jaren later zou ze hierover verklaren dat deze handelwijze moest toegeschreven worden aan haar jeugdige leeftijd.

In 1893, toen er grote economische crisis in het land was, ging Goldman terug naar New-York waar ze op 21 augustus op Union Square een 3000 mensen toesprak. Zij riep de werklozen op tot onmiddellijke actie : "Vraag werk, en wanneer ze je dat niet geven vraag dan brood. Als dat ook geweigerd wordt, neem het dan !"

Emma Goldman spreekt de mensen toe op Union Square
Emma Goldman spreekt de mensen toe op Union Square.

Undercover-agenten interpreteerden haar woorden echter als een globale oproep tot geweld en zij werd onder beschuldiging van "aansporing tot oproer" gearresteerd en voor de rechtbank gebracht. Die veroordeelde haar tot een jaar gevangenisstraf.

Emma GOLDMAN

Zo belandde Goldman in de gevangenis op Blackwell's Island nabij de stad. Hier leerde ze een dokter kennen en onder zijn invloed begon ze met de studie van geneeskunde. Verder kon ze er veel boeken lezen, ondermeer die van Henry David Thoreau en John Stuart Mill. Bij haar vrijlating, na tien maanden, stonden duizenden mensen haar op te wachten en op slag was zij een veel gevraagd spreker.
Goldman besloot echter haar studies geneeskunde-verloskunde in Europa verder te zetten en ze reisde naar Groot-Brittanië en later naar het Europese vasteland. Hier kwam ze o.a. in contact met de vermaarde anarchisten Errico Malatesta, Louise Michel en Peter Kropotkin. En in Wenen behaalde ze uiteindelijk haar diploma, waarna ze terugkeerde naar de USA.

Emma GOLDMAN

In november 1899 was ze dan weer terug in Europa waar ze de tsjechische anarchist Hippolyte Havel ontmoette en met hem een 'losse relatie' begon. Samen gingen ze naar Frankrijk waar ze hielpen bij de organisatie van een internationaal, anarchistisch congres te Parijs.

Hippolyte HAVEL
Hippolyte Havel (1871-1950)

Later vertrok Goldman samen met Havel terug naar New-York en toen op 6 september 1901 de Amerikaanse president door de (mentaal gestoorde) anarchist Leon Czolgosz werd van kant gemaakt, sprong Goldman voor de anarchist in de bres. Dit terwijl de meeste andere anarchisten afstand namen van de 'moordaanslag'. Onder het vermoeden van medeplichtigheid werden Goldman en een tiental andere anarchisten gearresteerd, maar bij gebrek aan bewijzen kwam ze al na twee weken vrij. Maar na de terechtstelling van Czolgosz trok ze zich, veracht door haar anarchistische kameraden, belasterd door de pers en gescheiden van haar liefde, grotendeels terug uit het publieke leven.
Emma Goldman
deed enkele jobs in de verpleging en onder de aliasnaam E. G. Smith verdween ze in de anonimiteit. Toen evenwel the Anarchist Exclusion Act in het US-Congres werd gestemd en op basis daarvan de Schotse anarchist John Turner de toegang tot het land werd geweigerd, trad ze terug naar voor bij de organisatie van een Free Speech League.
En in 1906 ging Goldman van start met een eigen publikatie, Mother Earth, waarmee ze "a place of expression for the young idealists in arts and letters" wilde creëren.

Mother Earth

In het blad kwam een resem filosofen en anarchistische auteurs aan bod, zoals bijvoorbeeld Proudhon, Kropotkin, Nietzsche, Wollstonecraft, ... en verder schreef Goldman over anarchisme, politiek, arbeidersbeweging, atheïsme, sexualiteit, feminisme, enz...

De achttiende mei van hetzelfde jaar kwam Alexander Berkman vrij en toen Goldman nog maar eens gearresteerd werd nam hij het roer van Mother Earth over. En in 1907 bleef hij dat doen terwijl Emma Goldman in het land rondtoerde om fondsen voor het blad te werven. Later dat jaar was Goldman, als afgevaardigde van de beweging in de Verenigde Staten, aanwezig op het Internationaal Anarchistisch Kongres van Amsterdam. En de volgende tien jaren bleef ze non-stop lezingen geven over o.a. geboortecontrole en verder propaganda voeren voor het anarchistisch ideeëngoed.

Met het uitbreken van de eerste wereldoorlog verzette ze zich tegen de deelname van de USA hieraan omdat ze dat beschouwde als een door kapitalisme gedreven militaire agressie. En een tweetal jaren later, toen de USA besloot zich toch in de oorlog te mengen, reageerden Goldman en Berkman tegen de dienstplicht. Maar beiden werden 15 juni 1917 gearresteerd en veroordeeld tot twee jaren gevangenisstraf. Goldman werd opgesloten in de Missouri State Penitentiary en kwam pas na de oorlog, op 27 september 1919, terug vrij. Waarna ze samen met Berkman en tweehonderd anderen gedeporteerd werd naar het bolsjevistische Rusland.
En dat was niet zonder gevaar. In Rusland woedde in die dagen immers een regelrechte burgeroorlog. Maar ze bereikten toch veilig Sint-Petersburg (Petrograd, het latere Leningrad). Emma Goldman stond aanvankelijk nog gematigd positief tegenover de revolutie van de bolsjevieken, maar spoedig ervaarde zij ook negatieve aspecten van het nieuwe, autoritaire regime. Zo werd de vrijheid van mening er botweg als een bourgeois-betrachting bestempeld en in het land constateerde ze overal repressie en corruptie. Kortom, haar ideeën over vrijheid en gelijkheid stonden ver af van de boljevistische praktijk en in december 1921 verliet ze samen met Berkman gedesillusioneerd het land.
Ze begaven zich naar Riga, de hoofdstad van Estland en van daar naar het Zweedse Stockholm en de Duitse hoofdstad Berlijn. Hier bleven ze enkele jaren en beschreef Goldman haar belevenissen in Rusland. In 1923 en in 1924 verschenen ze in boekvorm.

E. GOLDMAN, My disillusionment in Rusia, 1923.

In september 1924 verhuisde Emma Goldman naar Londen, maar ook hier dreigde deportatie... Totdat ze in juni 1925 huwde met de Schotse anarchist James Colton waardoor ze het Britse staatsburgerschap verwierf. (Goldman kende Colton nauwelijks. Hij bood haar het huwelijk pro forma aan.) Haar nieuwe status bracht rust in haar leven, maar ook eenzaamheid... In Londen leefde ze immers erg geïsoleerd. In 1927 vertrok ze dan maar naar Canada waar ze net op tijd arriveerde om te vernemen dat de anarchisten Nicola Sacco en Bartolomeo Vanzetti in New York waren geëxecuteerd.
Een jaar later was ze terug in Europa, in Saint-Tropez aan de Franse Rivièra, en begon ze haar memoires te schrijven. Dat resulteerde in 1931 in het boek "Living my life" : een autobiografie vanaf haar kindertijd tot in 1927.
Van februari tot mei 1934 was ze dan weer terug in New-York en daarna in Toronto in Canada. In februari - juni 1936 was ze nog maar eens in Zuid-Frankrijk (Nice - St. Tropez) en toen de Spaanse burgeroorlog uitbrak begaf ze zich naar de noorderlijke provincie Huesca waar ze een aantal coöperatieven bezocht en ze startte met de Engelstalige uitgave van het weekblad van de anarcho-syndicalistische C.N.T.-F.A.I.

CNT-FAI vlag

En als een officiële afgevaardigde van de Spaanse anarcho-syndicalisten was ze in 1937, vlak na de overwinning van de door Franco geleide nationalisten, in Londen. In 1939 keerde ze terug naar Toronto in Canada waar ze 14 mei 1940 stierf. Ze werd begraven in Chicago (U.S.A.).

Emma GOLDMAN



Het graf van Emma Goldman nabij de graven van de
geëxecuteerde anarchisten van de Haymarket affaire (Chicago, USA).

BIBLIOGRAFIE :
Emma GOLDMAN, Anarchism and Other Essays, New York, 1910.
Emma GOLDMAN, My Disillusionment in Russia, New York, 1923.
Emma GOLDMAN, My Further Disillusionment in Russia, New York, 1924.
Emma GOLDMAN, Living My Life, New York, 1931.
Emma GOLDMAN, Mijn leven, 2 dln., Bussum, 1978 & 1979.
Emma GOLDMAN, Essays en brieven, Bussem, 1982.
Emma GOLDMAN, Voltairine de Cleyre, Berkeley Heights, 1932.
Emma GOLDMAN, Der Niedergang der russischen Revolution, Berlin (Karin Kramer Verlag), 118 p.
Emma GOLDMAN, Gelebtes Leben, 3 dln., Berlin (Karin Kramer Verlag).
Emma Goldman over syndicalisme, geweld en socialisme
. Vertaald, ingeleid en gannoteerd door Ruud Uittenhout, Amsterdam (Anarchistische Uitgaven), 1979.
Emma GOLDMAN, De nieuwe vrouw. Feministische opstellen, Wageningen (Bas Moreel), 1978.
Emma GOLDMAN, Der Anarchismus und seine wirkliche Bedeutung, Berlijn (Libertad Verlag), 1983.

boek van Emma Goldman

Rudolf DE JONG, De rebel en de revolutionair. Emma Goldman en Alexander Berkman. - De As, nr. 89, 1990, p. 27-33; Candace FALK, Liebe, Anarchie & Emma Goldman, Ein erotischer Briefwechsel, Berlin (Karin Kramer Verlag), 1987, 360 p.

http://sunsite.berkeley.edu/Goldman/
http://sunsite.berkeley.edu/Goldman/Exhibition/

"De geschiedenis leert ons dat te allen tijde de onderdrukten alleen op eigen kracht zich bevrijd hebben van hun overheerseers."
(Emma Goldman)

Filmbeelden over Emma Goldman

Biografieën
of
  Beginpagina